środa, 20 listopada 2013

Irit Amiel - 3 ulubione wiersze

fot.  Tal Shturm 
Irit Amiel (nazwisko panieńskie: Irena Librowicz, „na aryjskich papierach”: Krystyna Iwańczak, Krystyna Hankiewicz) – tłumaczka, poetka, prozaiczka. Urodziła się 5 maja 1931 r. w Częstochowie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej – Leona Librowicza i Natalii z domu Hassenfeld. Ojciec był współwłaścicielem sklepu bławatnego Częstochowie. Oboje rodzice zginęli w 1942 r. w Treblince. 

W 1942 roku, przed jedna z kolejnych akcji w getcie częstochowskim ojciec przerzucil swoja jedynaczke na aryjska strone nie wiedzac dokad. Jedenastoletnia dziewczynka dotarla do nieistniejacej juz dzisiaj wsi w okolicach Malkini Gornej i Treblinki. Do 1945 roku ukrywala sie na aryjskich papierach w Warszawie i w okolicznych wsiach. 

Po wojnie, drogą nielegalną, wraz z organizacją Bricha (przez obozy dipisów w Niemczech, Włoszech i na Cyprze), 19 grudnia 1947 r. przedostała się do Palestyny. Po wojnie wyzwoleńczej i powstaniu państwa Izrael żyła w kibucach: Bejt Haszita i Palmachim (brała udział w budowie tego ostatniego w roku 1950). Studiowała filologię, historię i historię literatury na Otwartym Uniwersytecie Izraela w Ra’anana. Natomiast w latach 1981–1985 odbyła studia dla tłumaczy w Bejt-Berl College w Kfar Saba. 

Irit Amiel jest jednocześnie poetką języka hebrajskiego (wydała zbiór wierszy Miwchan beszoa, מבחן בשואה, Egzamin z Zagłady; Tel Awiw 1994, 2 wyd. 1995, 3 wyd. 1998) i języka polskiego (Egzamin z Zagłady, Oficyna Bibliofilów, Łódź 1994, 2 wyd. 1998; Nie zdążyłam, Oficyna Bibliofilów, Łódź 1998; Wdychać głęboko, Świat Literacki, Izabelin 2002). 

Tom opowiadań Osmaleni (Świat Literacki, Izabelin 1999), cieszący się dużym zainteresowaniem czytelników i krytyki (posłowie do książki napisał Michał Głowiński), został nominowany do Nagrody Literackiej Nike w roku 2000. Został też wyróżniony na Poznańskim Przeglądzie Nowości „Jesień ’99”, organizowanym przez Bibliotekę Raczyńskich w Poznaniu. 

Pozycja ta została przetłumaczona przez samą autorkę na hebrajski – Cruwim (צרובים , Wydawnictwo Karmel, Jerozolima 2002). Natomiast na węgierski przełożył ją Peter Hermann – Megperzseltek (Wydawnictwo Poligraf, Budapest 2002), a na angielski (z hebrajskiego) Riva Rubin – Scorched (Vallentine Mitchell, London 2006). "Podwojny Krajobraz" został przetłumaczony na język włoski przez Marzenę Borejczuk i wydany przez Keller editore w 2010 roku. 

Przekładała literaturę polską na język hebrajski (m.in. Leo Lipskiego, Lucje Gliksman, Henryka Grynberga, Marka Hlaske, Hanne Krall) i literaturę izraelską na język polski (m.in. Dana Pagisa, Chanocha Lewina, Jorama Kaniuka). 

Jej książka pt. "Osmaleni" jest okreslana "Medalionami końca wieku". 

[npd. Literatura polska w Izraelu. Leksykon, Karolina Famulska-Ciesielska, Sławomir Jacek Żurek, Wydawnictwo Austeria, 2012]


- Jakie ze swoich prac lubisz najbardziej albo darzysz szczególnymi względami?




Współczesny mit


I ujrzał Enosz Ewę u bram Sodomy gdzie królował konsekwentny
szyld: „ARBEIT MACHT FREI”
I miał Enosz czterdzieści jeden lat i identyczną wagę a
trzydziestoletnia Ewa ważyła trzydzieści dwa kilo i siedziała na przydrożnym kamieniu oczekując swych dwojga małych dzieci rozwianych dawno na cztery wiatry w szarej smudze chmur
I wyciągnął Enosz do Ewy dłoń i rzekł – wstań niewiasto i pójdź
Nikt znikąd nie wróci Kain zabił już Abla
I nie patrz wstecz bo zamienisz się w słup soli
I poszli poprzez zgliszcza dymy i popioły do Erec Kanaan
i spłodzili innych synów i inne córy nadając im nowe imiona
aby zmylić swego Pana

A Pan rzekł – dałem wam wprawdzie ujść cało z Sodomy
ale taryfy ulgowej dla nikogo nie będzie!


Napisany według postaci biblijnych. Najważniejszy argument tego wiersza: człowiek opowiada językiem wysokim, biblijnym, a Pan Bóg mówi językiem kolokwialnym.


Erotyczny wiersz


Zakochał się w niej od pierwszego wejrzenia
Była taka dziewicza kusząca i czysta

Za dnia leżała w słońcu obnażona
I omdlewała żądzą i żarem

Nocą zaś siejąc słodkawą woń dojrzałych fig
Dyszała parna i taka wieczysta

Musiał walczyć o nią nieustraszenie
Bo inny narzeczony stał juz u jej stóp

A ona gorącym szeptem obiecywała
Że z nią będzie na pewno inaczej

Musiał uwodzić ją namiętnie
Najpierw jej język szorstki

Nasycony mlekiem i miodem
Trudny oszczędny i twardy

Musiał ocieniać jej nagość szatą drzew
Obrzucić kwiatami zbożem i owocami

A ona wdzieczna pozwalała mu aby pieścił ją
Słowem i czynem rosił potem sperma i krwią

Taka była jego nowa ojczyzna


Oczarowanie Nowym Krajem i jego innością. Trudności pionierskie i młodzieńcze hormony.


Planetka


Tańczymy walczymy
Jeżdzimy szalejemy
kupujemy obżeramy się
jak gdyby nigdy nic

Rodzimy dzieci zdradzamy
żony mężów i przyjaciół
jak gdybyśmy nie żyli na
cienkiej kruchej powierzchni
tej  niewielkiej planetki

Az pewnego pięknego poranka
Wdziera sie w naszą codzienność
we wszystkie nasze ludzkie sprawy
jakaś Rita albo Katarzyna
I dzikie fale morskie

Uciekamy na drugie piętro
A tu nagle w naszym salonie
między telewizorem a komputerem
pływa sobie prawdziwy krokodyl

Ziemia otwiera paszczę
I w  jej  szczeliny zapadają się
Miasta wsie drapacze chmur
koncertowe sale domy ulice
pełne ludzi młodych starych
dzieci i niemowląt

Wieczorami smarujemy kremem twarze
Żeby się nie marszczyły
Starannie szorujemy zęby żeby się nie psuły
Jak gdyby nigdy nic

Jak gdyby pod naszymi nogami nie wrzała lawa
Nie szykowało się trzęsienie ziemi
I  nie szalały oceany

Może ta ziemia nie chce nas wcale?
Może nie znosi na swej powierzchni
naszej obecności?
Może woli żeby huczały huragany?


Napisany pod wpływem zmian na kuli ziemskiej, na które my, nieświadomi w ogóle naszej słabości, nie mamy żadnego wpływu; np. amerykańskie huragany, nawałnice, cyklony, japońskie trzęsienie ziemi, tsunami na Filipinach, komety i asteroidy oraz siły natury, na które w swoim codziennym życiu człowiek nie jest przygotowany.

                                                  © Irit Amiel


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Komentarze widoczne po zatwierdzeniu przez redaktora

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...